Iye iná ní Ghana

Àwọn Àrunwọ́n Epo ni Ghana: Kí ni ó ní Díhun fún àwọn Ọrun Epo Níta Ọ̀dọ̀

Nípa àkọkọ June 2026, litre pẹtírò (gasoline) ní Ghana túkọ̀ àáro US$1.451, tí ó jẹ́ nípa US$5.49 per gallon US. Nípa ìrírí orílẹ̀-èdè tunidé 16.35 GHS per litre. Diesel jẹ́ tó kéré kéré jù ni àáro US$1.417 per litre. Àwọn nǹkan yìí fi ní Ghana nípa àrò ìgbìmọ̀ àgbáyé tí ó jẹ́ US$1.484 per litre, ní àrò 77th nínú 170 orílẹ̀-èdè tí wọ́n wo — dúró nípa dádó gbé dáadáa, nìkan a olóéwó àti òfin owú tó pò jù ní àgbáyé.

Ṣé Ghana ní ọ̀pọ̀lọ́pọ̀ nǹkan olóru tàbí gbà?

Ghana jẹ́ àwọ̀ àti èkó, àti èyí tó ní ìwé tó ní àkunnu gidi. Orílẹ̀-èdè yìí ní ṣíṣe nǹkan olóru níta okun láti Jubilee field ní 2010, àti ó ta àdúbí olóru dí owúkú ònà. Ṣùgbọ́n àdúbí rẹ̀ dáadáa, Tema Oil Refinery, ní fi ígbà púpọ̀ tí kò ní àkunnu tàbí ní ní ìrin tó kéré, bẹ́ẹ̀ Ghana ní gbà pápá pẹtírò àti diesel tí a ní tẹ̀. Èyí túmọ̀ sí tí àwọn onimọ̀tìjú ní ní owúkú tí a gbà àti àwọn owú tí wọ́n ní ta wọ́n ní owúkú àṣeẹ̀ dọ́là — àsàmúmụ tó búburú jù nígbà tí owú orílẹ̀-èdè cedi jẹ́ tó ṣá."

Cedi jẹ́ àkunnu gidi

Nítorí tí pẹtírò tí a ní tẹ̀ ní a ta wọ́n ní owúkú àṣeẹ̀ dọ́là, àwọ̀ìfin láàrin Ghanaian cedi (GHS) àti USD jẹ́ àkunnu gidi tó sàn nípa àwọn ọrun ohun ìrinwọ̀. Ìtàn àrunwọ́n Ghana ní fihàn èyí gan. Èyí 2022 spike ní àbá pẹ̀lú àwọn ìdínkú epo àgbáyé láàrin àdíwu Ukraine àti owú cedi tó kó sínú IMF ètò. Ìlọ tó gá síta US$0.31 sí àwọn ọrun báyìí jẹ́ kéré jù nípa epo àgbáyé àti bẹ́ẹ̀ owú tí ó ní ìlọ̀ kù níta dọ́là."

Àwọn owú, levii àti àwọn ọrun tí wọ́n ní èrè

Ghana ní nífi ara ìlẹ̀ àgbáyé ní 2015, bẹ́ẹ̀ àwọn gbádùn epo tó ní àkúpọ̀ túnpa àwọn ọrun ohun ìrinwọ̀ nípa ìgbàlódé kù dí àwọn òbá tí wọ́n ní ta wọ́n. Ṣùgbọ́n ìjọba ní yíó sàlẹ̀ ìgbìmọ̀ nípasẹ̀ àwọn owú àti levii tí wọ́n fi lórí gbogbo litre: Energy Sector Recovery Levy, Price Stabilisation àti Recovery Levy, Road Fund levii, àti míìràn. Àwọn ìsẹ̀jọba yìí ní àkunnu àwọn ìlànà, ìṣan àwọn epo-àkú tí ó ní ìtì àti àrò àwọn ọrun, ṣùgbọ́n wọ́n túnpa túmọ̀ sí àpapọ̀ tí wọ́n ta lórí ìrinwọ̀ nìkan jẹ́ owú epo ara ara. Àwọn owú tó ní àkunnu ènìyàn kéré — Ghana pápá ní ta àwọn owú gbà nítòótó sí ohun ìrinwọ̀."

Fún àgbayé síta àpapọ̀ àti jìnrere, ri báwo Ghana ní dúpẹ́ àwọn gbádùn tó dúpẹ́ ní lẹ̀kọ̀ọ̀ bí Cameroon àti Mozambique, tàbí níta owú tí ó búburú nípa gbà àti tó jì ní Nepal. Ẹ̀ túnwa gbé àgbé ìdílẹ̀ epo àgbáyé tó nípa níbi tí Ghana ní àrò dáadáa."

Kí túmọ̀ sí àwọn ọmọ ìrinwọ̀

Àkunnu tí a máa leyin nínú àkunnu ní tó búburú: nígbà tí epo àgbáyé yẹ̀ súrúù, àwọn ọrun epo Ghana túnwa ní àrò tó gá kíkí nígbà tí cedi ba ní ìlọ̀. Pẹtírò tí ó túkọ̀ àkunnu di 31 US cents dé oǹkọ̀ ọsù lóòjó nípa oǹkọ̀ méjì àti ìdá mẹ́ẹ̀ dí. Sánkofa cedi ba ní ìmọ̀rọ́ tàbí àkunnu ní tẹ̀ àti túnwà, owú tí a pun — kìí OPEC íwe — yíó ní àkúpọ̀ níbi tí àwọn onimọ̀tìjú Ghana ní gbé alé àkú."

Àwọn ibẹ̀rẹ̀ Èdè